علت روغن کم کردن موتور گریدر های کوماتسو چیست؟
اگر روی گریدر کوماتسو کار می‌کنید، حتماً برایتان پیش آمده که صبح قبل از استارت، دیپ‌استیک روغن را در می‌آورید و می‌بینید روغن از حد مجاز پایین‌تر است. چند لیتر روغن اضافه می‌کنید، اما چند روز بعد دوباره همان صحنه تکرار می‌شود. نه زیر موتور جای روغن نمی‌بینید، نه شلنگی پاره شده و نه واشر درب سوپاپ نشتی دارد. پس روغن کجا می‌رود؟
این سؤالی است که بسیاری از اپراتورها و تعمیرکاران حرفه‌ای ماشین‌آلات سنگین با آن دست به گریبانند. در این مقاله سنگین کالا، تک تک دلایلی که باعث می‌شود موتور گریدرهای کوماتسو روغن کم بیاورد را موشکافی می‌کنیم. اگر دستگاه شما یکی از مدل‌های رایج مانند GD655، GD705A، GD825A یا حتی مدل‌های جدیدتر با موتورهای سری SAA6D107 یا SAA6D125 است، این مطلب دقیقاً به کارتان می‌آید.
علت روغن کم کردن موتور گریدر های کوماتسو چیست؟
قبل از هر چیز، بد نیست بدانید موتورهای دیزلی کوماتسو به طور طبیعی مقداری روغن مصرف می‌کنند. شرکت کوماتسو در دفترچه راهنمای فنی خود ذکر کرده که مصرف روغن تا ۰.۳ درصد میزان سوخت مصرفی قابل قبول است. یعنی اگر گریدر شما روزانه ۱۵۰ لیتر گازوئیل می‌سوزاند، مصرف روزانه نیم لیتر روغن طبیعی تلقی می‌شود.
اما وقتی این عدد به دو یا سه لیتر در روز می‌رسد یا مجبور می‌شوید هر هفته چندین لیتر روغن به موتور اضافه کنید، دیگر مصرف طبیعی نیست و باید علت را پیدا کنید. در ادامه، رایج‌ترین دلایل این مشکل را به ترتیب احتمال وقوع برای گریدرهای کوماتسو مرور می‌کنیم.
رینگ پیستون
اولین و شایع‌ترین دلیل روغن کم کردن در موتور کوماتسو، فرسودگی رینگ‌های پیستون است. موتورهای کوماتسو از سه حلقه رینگ روی هر پیستون استفاده می‌کنند. دو حلقه بالایی برای فشرده سازی و آب‌بندی گازهای احتراق هستند و حلقه سوم که به رینگ روغن‌گیر معروف است، وظیفه دارد روغن را روی دیواره سیلندر پخش کند و اضافه آن را به داخل کارتل برگرداند. وقتی دستگاه ساعت کارکرد بالایی دارد (معمولاً بالای هشت تا ده هزار ساعت) یا در طول عمرش چند بار داغ کرده، رینگ روغن‌گیر خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد یا پشت آن پر از رسوب و کربن می‌شود.
در این حالت دیگر نمی‌تواند روغن اضافی را از روی دیواره سیلندر پاک کند و مقدار زیادی روغن وارد محفظه احتراق می‌شود. روغن در آنجا می‌سوزد و به صورت دود آبی از اگزوز خارج می‌شود. اگر وقتی دور موتور را بالا می‌برید، یک ابر دود آبی می‌بینید، تقریباً مطمئن باشید مشکل از رینگ پیستون است. در این شرایط چاره‌ای جز تعویض رینگ و گاهی بور کردن سیلندرها ندارید.
واشر سوپاپ
دومین دلیل مهم، فرسودگی یا ترک خوردگی واشر سوپاپ‌ها (راهنمای سوپاپ) در سرسیلندر است. موتورهای کوماتسو مانند SAA6D125 دارای راهنماهایی از جنس برنز یا چدن مخصوص هستند که سوپاپ‌ها درون آنها بالا و پایین می‌روند. برای روانکاری این راهنماها، روغن موتور به طور مداوم به آنها می‌رسد. در زیر راهنماها، یک واشر یا سیل (O-ring) قرار دارد که مانع نشت روغن به داخل راهگاه دود یا هوای تازه می‌شود.
با گذشت زمان و در اثر حرارت‌های مکرر، این واشرها سفت و شکننده می‌شوند یا راهنماها خودشان سوراخ می‌شوند. در این حالت روغن از کنار سوپاپ به داخل سیلندر یا راهگاه خروجی دود نشت می‌کند. تشخیص این عیب کمی سخت است، اما معمولاً در دور آرام موتور، کمی دود آبی می‌بینید که با افزایش دور، کمتر می‌شود (برعکس رینگ که با دور بالا دود بیشتر می‌شد). اگر واشر سوپاپ مشکل داشته باشد، راه حل آن تعویض راهنماها و واشرهای سوپاپ در سرسیلندر است.
توربوشارژر
توربوشارژر یکی از نقاط حساس موتورهای کوماتسو است که اگر خراب شود، می‌تواند حجم عظیمی روغن بسوزاند. توربوشارژر دارای دو بخش مجزا است: بخش توربین که داغ و در مسیر دود اگزوز قرار دارد و بخش کمپرسور که هوای تازه را فشرده می‌کند و به موتور می‌فرستد. بین این دو بخش، یک محفظه میانی با یاتاقان‌های شناور وجود دارد که روغن موتور به آنها پمپ می‌شود.
دو حلقه واشر (Oil Seal) در دو طرف این یاتاقان‌ها قرار دارند که مانع ورود روغن به بخش توربین یا کمپرسور می‌شوند. وقتی این واشرها فرسوده یا شل می‌شوند، یا اگر بازی محور توربوشارژر بیش از حد مجاز باشد، روغن از سمت توربین وارد اگزوز می‌شود و به صورت دود سفید یا آبی خارج می‌گردد.
یا از سمت کمپرسور وارد راهگاه هوای فشرده می‌شود و در اینترکولر جمع می‌شود و بعد از آن به داخل موتور مکیده می‌شود. برای تشخیص این مشکل، لوله ورودی هوای توربو را باز کنید. اگر روغن زیادی داخل آن دیدید یا وقتی موتور را خاموش می‌کنید، صدای جیغ یا زوزه می‌شنوید، توربوشارژر شما بیمار است. در موتورهای کوماتسو، خرابی توربو معمولاً همراه با ریختن روغن از درپوش لوله اگزوز هم دیده می‌شود.
میل لنگ
یکی از دلایلی که کمتر به آن توجه می‌شود، گرفتگی یا خرابی سیستم تهویه کارتل (PCV) یا همان شیلنگ خروجی بخار روغن از موتور است. در بالای موتور گریدرهای کوماتسو معمولاً یک مجرای خروجی بخار وجود دارد که به لوله ورودی هوای توربو یا مستقیماً به اتمسفر متصل است. این مجرا اجازه می‌دهد گازهای ناشی از احتراق که به داخل کارتل نشت کرده‌اند خارج شوند.
حال اگر این مجرا یا فیلتر روی آن مسدود شود، فشار داخل کارتل بالا می‌رود. فشار زیاد، روغن را مجبور می‌کند از هر راه ممکن خارج شود. از درز واشرها، از پشت رینگ پیستون به داخل سیلندر، حتی از درپوش روغنریز. در موتورهای کوماتسو که دارای سیستم بسته تهویه کارتل هستند،
یک سوپاپ یکطرفه به نام PCV وجود دارد که اگر خراب یا گرفته باشد، همین اتفاق می‌افتد. در این حالت معمولاً تمام درزهای موتور چرب و نمور می‌شوند و بوی شدید گازوئیل نسوخته از مجرای روغن به مشام می‌رسد. تمیز کردن یا تعویض این قطعه، مشکل را حل می‌کند بدون اینکه هزینه زیادی داشته باشد.
سوخت
نوع روغن موتوری که استفاده می‌کنید تأثیر مستقیمی روی میزان مصرف روغن دارد. موتورهای کوماتسو به روغن با ویسکوزیته مشخص (معمولاً ۱۵W-40 با استاندارد API CI-4 یا بالاتر) نیاز دارند. اگر از روغن خیلی رقیق (مثلاً ۱۰W-30) استفاده کنید، لایه روغن روی دیواره سیلندر خیلی نازک می‌شود و به راحتی می‌سوزد.
از طرف دیگر، روغن خیلی غلیظ (مثلاً ۲۰W-50) ممکن است به خوبی به همه قطعات نرسد و باعث ایجاد اصطکاک و حرارت اضافی شود که خودش منجر به سوختن روغن می‌گردد. همچنین روغن بی‌کیفیت یا تقلبی نقطه اشتعال پایینی دارد و زودتر از روغن استاندارد در سیلندر می‌سوزد. در بسیاری از موارد، اپراتورها متوجه می‌شوند با عوض کردن برند روغن و استفاده از روغن اصلی کوماتسو، مصرف روغن تا ۵۰ درصد کاهش پیدا می‌کند. پس همیشه از روغن توصیه شده توسط کارخانه استفاده کنید.
نشتی
گاهی مشکل آنقدر ساده است که نباید به دنبال خرابی‌های بزرگ بگردید. نشتی روغن ممکن است از جایی باشد که اصلاً به آن شک نمی‌کنید. مثلاً واشر زیر توربوشارژر، واشر فیلتر روغن که سفت بسته نشده، یا حتی نشتی از زیر پمپ روغن. یک نشتی کوچک که در هر شیفت چند قطره روغن چکه می‌کند، در طول یک هفته می‌تواند چند لیتر روغن کم کند.
تنها راه تشخیص نشتی پنهان، تمیز کردن کامل موتور و سپس کار کردن با دستگاه روی سطح صاف و تمیز است. بعد از چند ساعت، می‌توانید دقیقاً ببینید روغن از کجا می‌چکد. در گریدرهای کوماتسو، نشتی از زیر پمپ تزریق سوخت (که توسط روغن موتور روانکار می‌شود) یا نشتی از واشر میل‌لنگ عقب، بسیار شایع است و گاهی تشخیص آن سخت است.
رادیاتور
شاید باور نکنید، اما گاهی روغن موتور وارد سیستم خنک‌کننده می‌شود. این اتفاق وقتی می‌افتد که واشر سرسیلندر در جایی که مجرای روغن به مجرای آب نزدیک است، ترک بردارد یا سیلندر دچار ترک خوردگی شود. در موتورهای کوماتسو، اگر واشر سرسیلندر بسوزد، ممکن است فشار روغن بیشتر از فشار آب باشد و روغن را به داخل رادیاتور بفرستد.
در این حالت، سطح روغن کم می‌شود، ولی جای روغن زیر دستگاه نیست. اگر در مخزن آب رادیاتور لکه‌های روغنی دیدید یا بوی روغن سوخته از بخار آب به مشامتان رسید، مطمئن باشید واشر سرسیلندر یا خود سیلندر مشکل دارد. این عیب معمولاً با بالا رفتن دمای موتور و پایین آمدن سطح آب رادیاتور هم همراه است. تعویض واشر سرسیلندر کار سختی است، اما اگر به موقع انجام نشود، ممکن است موتور را از کار بیندازد.
پمپ روغن
یک دلیل کمتر شناخته شده، خرابی شیر کاهش فشار یا پمپ روغن است. پمپ روغن اگر روغن را با فشار بیش از حد به قطعات بفرستد، مقدار زیادی روغن به سمت یاتاقان‌ها و توربو پمپ می‌شود که قابل کنترل نبوده و وارد محفظه احتراق می‌گردد. از طرف دیگر، اگر فشار روغن پایین باشد، قطعات به خوبی روغن‌کاری نمی‌شوند و حرارت بالا باعث سوختن و اکسید شدن روغن می‌شود و این روغن اکسید شده خاصیت روغن‌کاری خود را از دست می‌دهد و تبخیر می‌شود.
تست فشار روغن با گیج مخصوص، راه تشخیص این مشکل است. در موتورهای کوماتسو، فشار روغن در دور آرام نباید زیر ۱.۵ بار و در دور نامی نباید بالای ۶ بار برود. اگر خارج از این محدوده باشد، پمپ روغن یا شیر اطمینان آن باید بررسی شود.
رانندگی
نحوه رانندگی و کار اپراتور تأثیر زیادی روی مصرف روغن دارد. اگر اپراتور مدام دور موتور را به شدت بالا و پایین ببرد، یا موتور را برای مدت طولانی در دور خیلی پایین (مثلاً زیر ۱۰۰۰ دور) کار کند، فشار روی رینگ‌ها و واشر سوپاپ‌ها زیاد می‌شود. همچنین خاموش و روشن کردن مکرر موتور سرد، باعث می‌شود روغن به خوبی به همه قطعات نرسد و سایش اولیه افزایش یابد.
در گریدرهایی که کار سنگین مانند شیب‌بندی یا خاکبرداری مداوم انجام می‌دهند، دمای روغن بالا می‌رود و اگر خنک‌کننده روغن (Oil Cooler) کار نکند، روغن زودتر از موعد پیر می‌شود و تبخیر می‌گردد. استفاده صحیح از دور موتور و خاموش نکردن ناگهانی موتور داغ، دو اصل مهم برای کاهش مصرف روغن هستند.
فیلترها
فیلتر هوای کثیف هم می‌تواند علت روغن کم کردن باشد. اگر فیلتر هوا گرفته باشد، موتور برای مکش هوا، فشار منفی زیادی در راهگاه ورودی ایجاد می‌کند. این فشار منفی می‌تواند روغن را از درز راهنمای سوپاپ‌ها یا توربو به داخل سیلندر بمکد.
در گریدرهای کوماتسو که معمولاً در محیط‌های بسیار پر گرد و غبار کار می‌کنند، گرفتگی فیلتر هوا یک مشکل روزمره است. حتماً فیلتر هوا را به موقع عوض کنید و هرگز با بدنه کثیف یا نشتی در مجرای هوا کار نکنید. یک تست ساده: اگر با برداشتن فیلتر هوا مصرف روغن کمتر شد، یعنی فیلتر شما کثیف بوده است.
سنت موتور
و در نهایت، اگر موتور شما بیش از ۱۵ هزار ساعت کار کرده باشد و تا به حال اساسی نشده باشد، مصرف روغن دیگر قابل اجتناب نیست. تمام قطعات متحرک دچار سایش شده و تلرانس‌ها از حد استاندارد خارج شده‌اند. در این سن، هر چقدر هم قطعه عوض کنید، باز هم موتور روغن مصرف می‌کند.
در موتورهای کوماتسو، میانگین عمر مفید قبل از بازسازی کامل بین ۱۲ تا ۱۵ هزار ساعت است. اگر گریدر شما از این آستانه عبور کرده، روغن کم کردن یک هشدار طبیعی است که نشان می‌دهد وقت آن رسیده موتور را سرویس اساسی کنید. بازسازی کامل شامل بور کردن سیلندرها، تعویض پیستون و رینگ، ترمیم میل‌لنگ و تعویض کلیه واشرها و بلبرینگ‌ها است.
روغن کم کردن موتور گریدر کوماتسو دلایل متعددی دارد. از رینگ و پیستون فرسوده گرفته تا توربوی خراب، واشر سوپاپ، بسته بودن سیستم تهویه کارتل، نوع روغن، نشتی مخفی، خرابی واشر سرسیلندر، فشار نامناسب روغن، روش نادرست رانندگی و حتی فیلتر هوای کثیف. بهترین راه برای تشخیص دقیق، انجام یک فرآیند قدم به قدم است: اول نشتی ظاهری را بررسی کنید، بعد فیلتر هوا و روغن را چک کنید، سپس توربوشارژر را بازبینی کنید، در قدم بعدی کمپرشن موتور را اندازه بگیرید تا از سلامت رینگ و سوپاپ مطمئن شوید، و در نهایت اگر هیچکدام مشکل نداشت، سراغ واشر سرسیلندر و تهویه کارتل بروید.
با صرف زمان و دقت، می‌توانید علت اصلی را پیدا کنید و بدون هزینه‌های اضافی، مشکل روغن کم کردن را حل کنید. فراموش نکنید که یک موتور سالم کوماتسو نباید روزانه بیش از نیم لیتر روغن مصرف کند. اگر مصرف شما بیشتر از این است، امروز همان روز اول برای عیب‌یابی اقدام کنید تا از آسیب‌های بزرگتر جلوگیری شود.
